czyli o Wrocławiu z innej strony
Blog > Komentarze do wpisu

Linke-Hofmann-Werke AG, czyli od pucybuta do milionera

Historia największej przedwojennej wrocławskiej fabryki jest taką lokalną wersją amerykańskiego snu „od pucybuta do milionera”. Chodzi o zakład znany przed wojną jako Linke-Hofmann-Werke AG Breslau.

  
Po lewej: Gottfried Linke (1792 – 1867), po prawej Johann G. Hofmann (1803-1879) – wrocławscy przemysłowcy, konkurenci, po śmierci ich spadkobiercy zdecydowali się połączyć siły

Ale od początku: Gottfried Linke (1792 – 1867) był wrocławskim rzemieślnikiem. Znany był ze swojej pilności, wytrwałości i pracowitości. Jednocześnie był to człowiek skromny i uczciwy. Linke produkował siodła i budował powozy. Jego zakład mieścił się na ulicy Rzeźniczej 32. Swoje siodła pan Linke produkowałby pewnie do końca życia, gdyby nie... postęp cywilizacyjny. Otóż przyszłością była kolej! W 1839 r. Linke otrzymał, jak na producenta siodeł i powozów, dość dziwne, ale również ogromne zamówienie. Na co? Na 100 kolejowych otwartych wagonów (w niektórych publikacjach mowa jest o zamówieniu na taczki). Linke miał je dostarczyć dla towarzystwa, które budowało właśnie Kolej Górnośląską (niem. Oberschlesiche Eisenbahn), kolej ta miała połączyć stolicę Dolnego Śląska z Górnym Śląskiem. Na wspomnianych wagonach (lub taczkach) Gottfried Linke zrobił interes życia, porzucił swoje siodła i związał się z branżą, która dynamicznie się rozwijała – koleją.


Widok na zakłady LHW (1914)

Zamówienie na wagony zrealizowała nowa firma Linkego, działająca już pod nazwą Wagenbauanstalt Gottfried Linke, czyli Fabryka Budowy Wagonów Gotffried Linke. Pierwszy zakład działał przy obecnej ulicy Rybiej (niem. Walfischgasse) i funkcjonował tam do lat 60 XIX w. Na ul. Rybiej produkowano między innymi wagony do przewozu węgla (pierwszy egzemplarz – 1844 r.) oraz wagony osobowe. W 1858 r. fabryka została przeniesiona w rejon obecnej ulicy Strzegomskiej (niem. Striegauer Chaussee, Striegauer Strasse), czyli w miejsce, które wtedy leżało jeszcze na peryferiach miasta. Po śmierci Gottfrieda Linkego w 1867 r., interes poprowadzili jego synowie, firma działała teraz pod nazwą Gottfried Linkes Soehne Wagonfabrik Breslau. Sam Gottfried Linke spoczął na tzw. Wielkim Cmentarzu, a jedna z ulic w Leśnicy nosiła w latach 1930-1945 nazwę Linkestrasse.


Lokalizacja fabryki LHW na mapie Wrocławia z 1914 r.


Pracownicy fabryki LHW wracają do domów

Fabryka rozwijała się bardzo dynamicznie, wprost proporcjonalnie do rozwoju kolejnictwa. W 1861 r. bracia Linke oprócz wagonów zaczęli produkować również lokomotywy. Jednocześnie fabryka stale się powiększała, powstały nowe hale do produkcji lokomotyw i wagonów. W 1871 r. zakład wykupiła spółka Breslauer AG fuer Eisenbahn-Wagenbau. Dzięki temu kapitał zakładowy spółki został znacznie podwyższony, do 960 tys. talarów, co umożliwiło dalszy rozwój fabryki. Z czasem produkty zakładów we Wrocławiu wciąż znanych po prostu jako Linke, zostały docenione na międzynarodowych wystawach. W 1900 r. na Wystawie Światowej w Paryżu fabryka otrzymała Grand Prix. Firma została doceniona również na wystawie w Mediolanie w 1906 r., a w 1910 r. otrzymała jeszcze dwie nagrody – na Międzynarodowych Targach Kolejnictwa i Transportu Lądowego w Buenos Aires oraz na Wystawie Światowej w Brukseli.  


Montaż wagonów w zakładach LHW


Montaż lokomotyw w hali nr 1

Lokalnym konkurentem dla fabryki synów Linkego był zakład braci Hofmannów, którzy zaczynali od produkcji sikawek strażackich i maszyn do drewna. Fabryka mieściła się przy obecnej ul. Prostej (niem. Holteistrasse). Z czasem Hofmannowie również zmienili branżę – tak narodziła się firma Hofmann Gebr. & CO Wagenfabrik AG. Hofmannowie produkowali wagony kolejowe oraz tramwajowe. W szczytowym okresie rozwoju w 1908 r. w fabryce pracowało 1000 osób.  


W zakładach LHW produkowano również tramwaje...


...a także pociągi o napędzie elektrycznym


Plan zakładów LHW (1921 r.)

Wydarzeniem przełomowym dla wrocławskiego przemysłu było połączenie obu konkurujących ze sobą firm w jeden koncern. Nastąpiło to w 1912 r. Nowe przedsiębiorstwo zaczęło funkcjonować pod nazwą Linke-Hofmann-Werke AG. W tamtych czasach był to  największy zakład przemysłowy we Wrocławiu i jeden z największych producentów wagonów i lokomotyw w Europie. Powierzchnia fabryki liczyła wtedy  196 ha, z czego 78 ha zajmowały hale fabryczne i inne zabudowania pod dachem. Koncern wciąż się rozwijał i wchodził w fuzje z różnym zakładami, nie tylko z terenu Dolnego Śląska. Wiązało się to również ze zmianami w nazwie przedsiębiorstwa, np. w latach 1923-1926 firma nosiła nazwę Linke-Hofmann-Lauchhammer AG, a w latach 1928-1934 Linke-Hofmann-Busch-Werke AG.


Okładka specjalnej publikacji z 1920 r. z okazji wyprodukowania dwutysięcznej lokomotywy


Publikacja z 1920 r. - lokomotywy nr 1, 100 i 500


Publikacja z 1920 r. - lokomotywy nr 1000, 1500 i 2000

Rok 1929 przyniósł wielki kryzys. Wrocławski koncern ciężko go przeżył, stracił kilka fabryk, w sierpniu 1933 r. wstrzymano nawet produkcję lokomotyw – ostatnia nosiła numer 3077.  

Kilka lat później fabryka ponownie stanęła na nogi. Zdecydowano się na powrót do dawnej nazwy, która w Europie była już rozpoznawalną marką. Wrocławskie fabryki wagonów i lokomotyw ponownie nazywały się więc Linke-Hofmann-Werke AG. W tym czasie niektóre zakłady LHW zostały przejęte przez inne niemieckie koncerny. W wyniku tych zmian LHW ograniczyło się do produkcji wagonów kolejowych i tramwajowych. Szybko zwiększało się zatrudnienie – w 1935 r. w LHW pracowało 1600 osób, w 1939 r. było to już 3340 osób.

Należy wspomnieć również o „nietypowej”, jak na fabrykę wytwarzającej wagony, produkcji na potrzeby zbrojeniowe. Podczas I wojny światowej w LHW produkowano samoloty Walfisch, R-I i R-II. Z kolei podczas II wojny światowej prowadzono produkcję różnych elementów uzbrojenia dla wojennej machiny Hitlera – m.in. części do rakiet V-2.


W czasie II wojny światowej w LHW wyprodukowano 12 takich pociągów pancernych...


...a od października 1943 r. produkowano również elementy silników rakiet V-2

Podczas wojny fabryka Linke-Hoffmann-Werke została poważnie uszkodzona. W 1945 r. zakład wznowił działalność pod nazwą Państwowa Fabryka Wagonów PaFaWag. Ale to już zupełnie inna historia...

***
Ilustracje pochodzą ze zbiorów Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego - znajdziecie tam więcej dokumentacji ikonograficznej o zakładach Linke-Hofmann-Werke. Polecam!
czwartek, 17 lipca 2008, wroclawzwyboru

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
Gość: Daniel, chello087206163102.chello.pl
2008/07/17 21:44:44
Tak gwoli ścisłości to Wrocławnie był stolicą Dolnego Śląska, tylko po prostu Śląska...
-
zlt
2008/07/17 22:33:26
Świetny wpis, dzięki!
-
2008/07/18 11:00:43
Duży Respekt

Ostatnio mi chodziło po głowie co to nad Strzegomską było, i proszę, to był wiadukt łączący fabryki LHW :)
-
2008/07/18 13:55:43
Świetny Wpis!
-
Gość: adalberto3, p5b06e07b.dip.t-dialin.net
2008/07/20 23:12:25
Kolej niemiecka byla podstawowym przewoznikiem dostaw dla armi podczas obu wojen. Oczywiste wiec, ze tego typu zaklady przemyslowe rozwijaly sie szczegolnie w takich okresach. Chetnie bym sie dowiedzial, czy zatrudniano w nich robotnikow przymusowych.
-
Gość: quba, atv251.neoplus.adsl.tpnet.pl
2008/07/22 22:59:00
Tak zatrudniano,dawny gospodarz u ktorego mieszkali moi rodzice w czasie studiow (lata 60-te) zostal przewieziony z powstania warszawskiego do obozu pracy w Breslau i pracowal jako robotnik w LHW potem pozostal w miescie az do konca zycia mieszkal na osiedlu sepolno
-
Gość: IDEOLO, static-62-233-178-83.devs.futuro.pl
2009/05/08 12:15:32
PAFAWAG TO SPADKOBIERCA "FAMO". LINKE HOFFMAN ZBANKRUTOWAŁ. JEGO MAJĄTEK PRZEJĄŁ JUNKERS, A ZAKŁAD ZMIENIŁ NAZWĘ NA FAMO. Odsyłam do książki "FESTUNG BRESLAU W OGNIU"
-
2010/10/07 08:57:30
O początkach kariery Linkego w ciekawym artykule przedrukowanym z "Arbeitkalender" 1907, w M. Janitzek, Wie die erste Eisenbahn nach Oberschlesien zustande kann, [w:] Oberschlesien. Heimatbuch von Alfred Hein und W. Müller-Rüdersdorf, Leipzig 1926, s. 99-103.

W artykule można przeczytać, że Linke faktycznie zaczynał od niespodziewanego zlecenia na 1000 taczek, potrzebnych do usypywania wału pod budowę linii kolejowej z Wrocławia na Górny Śląsk (i dalej), po których następowały kolejne zlecenia, aż w końcu zajął się budową wagonów, a potem... interes już się kręcił :)
-
2011/03/12 20:05:07
Zakłady Linke-Hofmann w Saltzgitter są częścią koncernu francuskiego Alstom. Nie wspominają tam o tramwaju wrocławskim w ogóle, ale tradycję wrocławską podtrzymują.
de.wikipedia.org/wiki/Alstom_Transport_Deutschland#1958_bis_1989_Linke-Hofmann-Busch_GmbH
-
2013/03/09 08:21:04
Jeżeli dobrze pamiętam to chyba syn Adam Hofman
zainicjował fuzję obu zakładów. Z tymi V-2 to niezła opcja ;)
-
2013/03/16 16:04:31
W latach 90 siątych kupiłem w Pafawagu kilka maszyn stolarskich.min piłe taśmową "Hofman Breslau" zapewne ta maszyna była używana od początku istnienia fabryki: Hofman Werk" Jako ciekawostkę mogę powiedzieć że widziałem w muzeum techniki i lotnictwa w Srischeim pociąg pancerny wyprodukowany właśnie w Breslau . W fabryce Hofman-Linde
Zapewne jest to jedyny taki egzemplarz na świecie jak i moja piła taśmowa .
Pozdrawiam forumowiczów którzy tak jak ja interesują się pięknym miastem jakim jest Wroclaw
    Czytam i polecam: